ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ ਉਸਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਸਨ।
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਿਹਾ?
ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ
ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰਾਜ ਕੋਲ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂ ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਗੋਆ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ। ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਨ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ, 1498 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਵਾਸਕੋ ਡੀ ਗਾਮਾ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਗੋਆ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਗੁਲਾਮ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼ 1608 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਰਤ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਵਪਾਰ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਦੌਲਤ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਵੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਗੋਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਵੀ ਗੋਆ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 400 ਸਾਲ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਵੀ ਗੋਆ ਪੁਰਤਗਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਿਹਾ। 1961 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।
