ਸਟਾਕ ਮਾਰਕੀਟ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਬਾਡੀ ਸੇਬੀ (Securities and Exchange Board of India) ਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਣਕ ਅਤੇ ਮੂੰਗ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਕਾਰੋਬਾਰ (Derivatives Trading) ਉਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। SEBI ਨੇ ਕਣਕ ਅਤੇ ਮੂੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨੇ ਝੋਨਾ (ਗੈਰ-ਬਾਸਮਤੀ), ਛੋਲੇ, ਕੱਚੇ ਪਾਮ ਤੇਲ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਇਸ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਅਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 19 ਦਸੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 20 ਦਸੰਬਰ, 2022 ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਪਰ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ 20 ਦਸੰਬਰ, 2023 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ 20 ਦਸੰਬਰ, 2024 ਤੱਕ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸਾਲ ਲਈ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਵਪਾਰ ਕੀ ਹੈ?
ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ (Derivative) ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨ (financial instruments) ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਪਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਟਾਕ, ਵਸਤੂ, ਮੁਦਰਾ, ਬਾਂਡ ਜਾਂ ਸੂਚਕਾਂਕ) ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਉਸ ਸੰਪੱਤੀ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਮਤ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸਟਾਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵੇਚਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਲਾਭ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮੁਅੱਤਲੀ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ
ਇਹ ਮੁਅੱਤਲੀ ਫਿਰ 31 ਜਨਵਰੀ, 2025 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਮਾਰਚ 2025 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਮਾਰਕੀਟ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ, 2026 ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਲਈ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸੇਬੀ ਨੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਉਪਰੋਕਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਉਪਰੋਕਤ ਦੱਸੇ ਗਏ ਇਕਰਾਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲੀ ਨੂੰ 31 ਮਾਰਚ, 2026 ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਫਿਊਚਰਜ਼ ਵਪਾਰ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਸਤੂ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਟਕਲਾਂ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ‘ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
