ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੁਣ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਵੀ ਆਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਲਗਭਗ 9 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 2016 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਚਾਨਕ 500 ਅਤੇ 1000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਲਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2000, 500, 200 ਅਤੇ 100 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਹੁਣ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵਧਿਆ
ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਡਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨੋਟ ਅਸਲੀ ਨੋਟਾਂ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਧੋਖਾ ਖਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ
ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ 200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। 2018-19 ਵਿੱਚ, 12,728 ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2019-20 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 31,969 ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 151% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ
RBI ਨੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੁਕਤੇ ਦੱਸੇ ਹਨ:
ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਵਿੱਚ ‘200’: ਅਸਲ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ‘200’ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ: ਨੋਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।
Micro lettering: ਸੂਖਮ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ‘ਤੇ ‘RBI’, ‘ਭਾਰਤ’, ‘INDIA’ ਅਤੇ ‘200’ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸੁਰੱਖਿਆ ਧਾਗਾ: ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਧਾਗਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ‘ਭਾਰਤ’ ਅਤੇ ‘ਆਰਬੀਆਈ’ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਸ਼ੋਕ ਸਤੰਭ: ਨੋਟ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਅਸ਼ੋਕ ਸਤੰਭ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।
ਆਰਬੀਆਈ ਦੀ ਅਪੀਲ
200 ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਕਲੀ ਨੋਟਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਨੋਟ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਨੋਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
